De politieke regeringsmoord gepleegd op de martelaar Francisco Ferrer (13-10-1909)
In het liedjesschrift van Eugenius Koopman uit Antwerpen “Kluchten en Romances” (MUZ0349) is het 392e en laatste lied in zijn bundel gewijd aan Francisco Ferrer. De zangwijze vermeldde hij niet en dus konden we het er nog niet eerder over hebben. Hier alvast het begin van het lied uit dit bundel:
Een beetje moeilijk te lezen misschien, wij menen dit te herkennen:
Onder Karel V volgens geschiedenis
De zon die ging niet onder in zijn landen
maar nu helaas, een schim die daarvan is
overgebleven van land, rijkdom en schatten
door inquisitie op d’achtergrond gesloten
en nu komt gij uw euveldaad vergroten
door vals bedrog en laffe broedermoord
Een laffe broedermoord
oh, Spanjaards van weleer
waar zijn uw roem en zegen
uw grootse faam, uw recht en rijk
hebt gij gesleurd door modder en door slijk
Francisco Ferrer was een Spaanse anarchist en onderwijs hervormer, die vals werd beschuldigd van een complot om koning Alphons XIII te vermoorden. “Hij stichtte lekenscholen en bibliotheken, en trachtte in het rijk der monniken, der klerikale overheersing, de vrijheid van de geest te vestigen. Dit is zijn misdaad, en zijn enige misdaad” (Het Volk: dagblad voor de arbeiderspartij, 02-11-1906)
Hij werd op 13 oktober 1909 terechtgesteld onder impuls van de Inquisitie, hoofdzakelijk omdat hij de vrije meningsuiting propageerde!
In de verzameling liedbladen, gepubliceerd door D.Wouters circa 1933 in “Het straatlied”, later ingescand en geplaatst in de Nederlandse Liederenbank, vonden we nog een ander lied over deze gecontesteerde executie, ook zonder vermelding van de melodie op het liedblad maar andere liederen die met dezelfde zin beginnen verklaren gezongen te moeten worden op “Bij het ouderengraf” en dat is een Duits “Volkslied” van circa 1900 getiteld “Am Elterengrab”
Een liedblad over de “Vreselijke Moord te Zeist” (1902) begint met dezelfde woorden en de zangwijze wordt vermeld:
Martelaar Francisco Ferrer
1102 [A] anoniem liedblad Rotterdam. [C] Emil Winter-Tymian (°1860 +1926) (P.D.)
Kom vrienden blijft eens even bij ons staan
en wil ons lied aanhoren.
Hoe wreed of het in Spanje toe kan gaan,
hoe men daar een man vermoorde,
Francisco Ferrer was zijn naam,
en deze man had niets misdaan.
Spanje hoe wreed is uw regeringsmacht!
Waarom die man, die vader omgebracht?
Zijn dochter smeekt de koning om gena:
« O, spaar mijn lieve vader.
Mijn vader heeft toch immers niets misdaan,
niets is op aard mij nader.
O Koning geeft mijn vader weer,
mijn kinderhart doet mij zoo zeer.
Ik ben zijn dochter en zijn enig kind.
Hij wordt door mij en ik door hem bemind.
Die kinderbeê die werd nu niet verhoord.
Het vonnis luidt: « de kogel »
Bij ’t ochtendgloren werd de man vermoord
en thans richt ieder d’ogen,
naar Spanje heen en baldt de vuist:
het recht der mens werd daar verguisd.
De man die rust nu in het kille graf.
Maar niemand die dit Spanje ooit vergaf.
 |
Partituur * Martelaar Francisco Ferrer * |
 |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: “Am Elterengrab” liedblad uit de verzameling D. Wouters - Nederlandse Straatlied" 1933 (MUZ0483 pag. 68) zangwijze afgeleid uit bandopnames van Ate Doornbosch https://nl.wikipedia.org/wiki/Monument_Francisco_Ferrer cfr “Kluchten en Romances” - Eugenius Koopman lied nr 392 (MUZ0349)
Hela Siessen
Zoals vaak op liedbladen uit die periode wordt de strofe alias het “couplet” een “compleet” genoemd…
Achille Coppenolle bezingt de fratsen van een zekere (Fran)sies Verschelden, ons onbekend. De familienaam kwam wel voor in Roeselare, misschien had Coppenolle een “beruchte” kennis in gedachten.
De beschreven kapoenenstreken vallen nogal mee en lijken eerder een voorwendsel om met de bekende melodie van “Viva Bomma (patatten met socissen)” te kunnen uitpakken. Dat zou volgens sommigen een “Antwerps volkslied” zijn dat “later in Vlaanderen en Brussel bekend werd.” Zou kunnen, het is vooral zeer oud.
We hechten meer geloof aan Richard Vankenhove die in “Het Volksleven in het Straatlied” (1932) verklaart dat hij het optekende “uit den Gentsen Volksmond” en hij verwijst naar het bezoek van prins Leopold aan Boma, de toenmalige hoofdstad van CongoVrijstaat. Dat zou dan nog voor 1865 moeten geweest zijn want toen werd de prins tot koning Leopold II gekroond en in die hoedanigheid is hij nooit zelf in Congo geweest. De “patatten met socissen” (en de cervelas) van het mild spottende straatliedrefrein moeten waarschijnlijk verband houden met het invoeren door kolonisten van niet-Afrikaanse teelten en gewoonten in Congo die voor Europa belangrijk waren.
Straatliederen hebben meestal enkel een refrein en de melodie kwam bijna altijd uit een toendertijd populaire opera of operette. Onze kennis van die werken is zo goed als onbestaande, dus die link kunnen we vooralsnog niet leggen. En we weten evenmin waar de melodie van de strofen vandaan komt
Marktzanger Leon Vanderplancke gebruikte “Viva Bomma” als zangwijze in het lied “De belasting op de jonkmans” en het begin van het refrein lijkt wel heel sterk op dat van Coppenolle…
Hela Siessen
1090 [A] Achille Coppenolle. [C] onbekend
Wie heeft er soms horen spreken
van Sies Verschelden, die kapoen?
Hij steekt uit altijd aardige streken
en is gewend van kwaad te doen.
Want over tijd, niet lang geleden,
stak hij een waterput in brand
en al de mensen, gans verlegen,
die riepen: ’t is een echte schand.
Hela Siessen, past op voor de politie.
Hela Siessen, de gardeville is daar.
Houd u koest en blijf op uw gemak (tralala)
of gij vliegt nog seffens in den bak. (tralala)
Hela Siessen, houd u een beetje stille.
Hela Siessen gebruik maar uw verstand
want gij ziet, dat potje op de kant (tralala)
is een beetje aangebrand.
Laatst in de kino gezeten
nevens een meisje tweemaal tien
maar zij moest van de liefde niet weten,
aan haar manieren kost het zien.
Maar Siessen kon hem niet bedwingen,
hij gaf haar ene ferme zoen.
Gelijk een stier was hij aan ’t springen
en al het volk riep: « Gij kapoen ».
Siessen houd veel van de wijven,
hij heeft somtijds een lief of tien.
Overlest waren z’allen aan ’t kijven
en Siesken had het juist gezien.
Marie met Siska en Hortense
lagen aan’t vechten op de grond
en al het volk riep zonder zwansen:
« Wie smijt er daar met paardestront? »
|
Partituur * Hela Siessen * |
|
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Vivan Bomma", zoals opgetekend in "Het Volksleven in het Straatlied" (1932) liedblad uit verzameling Roos Vercruyse (MUZ0894)
De nieuwe verkeersreglementen
Het zal wel duidelijk zijn dat Copenolle zich heeft geamuseerd met ironisch zwaar te overdrijven, al ben je dan nog niet zeker dat alle toehoorders dit meteen door hebben. Het valt trouwens op dat de gemeenplaatsen die hij hanteert ook vandaag nog populair zijn op sociale media en online lezersrubrieken van sommige kranten. Gelukkig is het bij ons nog niet zo ver dat je met uit hun verband gerukte redeneringen en “alternatieve feiten” de verkiezingen kan winnen, maar het scheelt niet veel.
De nieuwe verkeersreglementen
1103 [A] Achille Coppenolle (1885-1954) [C] Ralph Benatzky (1884-1957)
Door overvloed van schulden die ons land in roere zet
is’t weer een nieuwe wet, dus vrienden opgelet:
gij zult er wel van horen, ’t zij voor heer of ’t zij voor boer:
de wet op het verkeer en het vervoer.
’t Is nu verboden in het donker te staan vrijen,
gij moet voorzien zijn van een pile americain(1).
Ne velo die mag zonder achterlicht niet rijden,
de duiven mogen niet meer vliegen zonder frein.
Ge moet op stap gaan met een paard in een voiture,
nen ezel moet ne muilband dragen overal.
Die met ’n auto meer als honderd rijdt per ure
die is verzekerd van een groot proces verbaal.
Een trottinette zonder plak, nen dove zonder bel,
zie jongens, luistert wel, dat is van genen tel.
Een koeiken dat gesmokkeld wordt, dat is de moeite waard,
moet ook een rood signaal aan zijne staart.
Een hondenkar die mag geen koebeesten vervoeren,
een tram die moet aan alle straten blijven staan.
’t Is bovendien nog streng verboden aan de boeren
met margarineboter naar de markt te gaan.
Zij maken speciale wegen voor voituren
die kunnen vliegen met een snelheid overgroot.
Maar ’t arrem volk moet het betalen en bezuren
want met die auto’s rijden z’alle mensen dood.
Ne man die naar een ander gaat moet zorgen voor een pas,
maar al dat vreemde ras dat wordt hier niet belast.
Ne korte wagen, dat is waar, betaalt voor zijn construct
voorzeker ook een beetje tax-de-lux!
Wie geen patenten heeft die mag niet meer gaan leuren
en al de kauwen moeten uit den toren weg.
Ja, d’honden mogen niet meer pissen aan de deuren,
maar wil nu allen goed begrijpen wat ik zeg:
‘k Heb horen zeggen van een boerken uit den buiten,
ten naaste jare zal het worden aangeplakt:
« Allez, vooruit en brengt ons hulder laatste kluiten,
en die niet rap en is zal vliegen in den bak. »
(1) zaklamp (op batterijen)
|
Partituur * De nieuwe verkeersreglementen * |
|
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Wat kan die Sigi daar aan doen dat hij zo schoon is?" muziek uit de operette "Het Witte Paard" in MUZ0940 liedbladen verzameling Willy Michiels