Aan het Noordzeestrand
Martha Müller-Grählert
In 1907 schreef Martha Müller-Grählert (1876-1939) – een “voorkind” geboren als Johanna Karoline Friedchen Daatz – het gedicht “Mine Heimat” en dat begon als volgt:
Trecken an den Strand,
Wo de gele Ginster
Bleuht in’n Dünensand,
Wo de Möven schriegen
Grell in’t Stormgebrus,
Da is mine Heimat,
Da bün ick tau Hus.
Friedrich Fischer-Friesenhausen maakte van de Oostzee schaamteloos de Noordzee en dat werd het refrein van het “Nordseewellenlied” of “Friesenlied” en ondermeer Lale Andersen – vooral bekend van haar versie van “Lili Marleen” – zong “Wo de Nordseewellen …” in het “platduits”.
Pas na de 2 wereldoorlogen kwam er een nederlandstalige versie, geschreven door Dico Van der Meer (1897-1951) en op dat moment hadden de “echte” marktzangers al zwaar te lijden van promotie-orkestjes, op straat gestuurd door platenfirma’s om hun schlagers te promoten. Die verspreidden grote liedbladen met veelzeggende titels als “Nieuwste Successen”, “Onze Radiosuccessen” enzovoort. De plaatopname van Jan Verbraeken was dan wel op de radio te horen maar de verkoop werd dus ondersteund door straatmuzikanten.
Nu het zomerverlof weer begonnen is en het Noordzeestrand overspoeld wordt door zonnekloppers lijkt het me gepast deze ode aan de zee en de visserij terug in het zonlicht te plaatsen.
Aan het Noordzeestrand
5 [C] S. Kranning (1866-1936) [A] Dico Van der Meer (1897-1951)
Ik heb op zee mijn leven lang gevaren
M’n vissersdorp ligt aan het Noordzeestrand
Ik win mijn brood met zwalpen op de baren
toch denk ik vaak: mijn rijkdom ligt aan land!
Waar het lied der branding ruist bij dag en nacht,
waar’t vertrouwde huisje altijd op me wacht.
Waar de meeuwen schreeuwen boven’t golfgebruis
daar ben ik geboren, daar voel ik me thuis.
Waar de klokken luiden: “Visser vaar naar huis”
Daar ben ik geboren, daar voel ik me thuis.
Ik voel me klein wanneer de stormen huilen
door’t zwiepend want, belust op zwakke buit.
Maar voor geen geld ter wereld wil ik ruilen,
m’n vrij bestaan als koning op m’n schuit!
 |
Partituur * Aan het Noordzeestrand * |
 |
1. instrumentaal
|
|
2. Jan Verbraeken 1951 (fragment)
|
Bronnen: Zangwijze: Friesenlied (Wenn Die Nordseewellen) oorspr. tekst: Martha Müller-Grählert (“Mine Heimat”, 1907); bewerkt door Friedrich Fisher-Friesenhausen als “Friesenlied”; Eerste nederlandstalige plaatopname in 1950 door Jan Koster, gevolgd door Jan Verbraeken in 1951. (MUZ0146 pag. 10) Liedblad "Nieuwste Successen" (MUZ0733) Liedblad "Onze Radiosuccessen" (MUZ0956)
Het was op een donderdagavond
“De donderdagavond was vroeger de avond dat de geliefden bij elkaar kwamen om te vrijen“, zo weet Harrie Franken te vertellen in “Kroniek van de Kempen – deel 1”. Met “vroeger” wordt dan de 18e-20e eeuw bedoeld in het lied dat we vandaag ontrafelen. We vonden een aantal varianten terug zoals ze her en der in Vlaanderen en Nederland werden opgetekend circa 100 jaar geleden.
Als melodie werd soms gerefereerd naar “Er waren twee koningskinderen” of naar “Aan d’oever van een snelle vliet”, alias Het Weesmeisje, lied dat we uitvoerig bespraken op 28/11/2012
Die laatste melodie is gebaseerd op de aanhef van “Nel cor non piu mi sento” uit de opera “Molinara” van Giovanni Paisiello (1788).
Volgens Lambrecht Lambrechts in “Limburgse liederen” vond hij het in enkele liedschriften terug met titels als “De Requiem” en “De Meid” en de door hem opgetekende melodie is een zeer vereenvoudigde versie van “Nel cor”.
Ate Doornbosch noteerde het als ” ’t Is van een koopmansdochtertje”, hem voorgezongen in Alphen (NL) in 1977 door de zussen Anna en Christina Adriaanse. 
Vrijwel dezelfde tekst noteerde Harrie Franken aldaar bij Marie Adriaansen, allicht de derde zus. Volgens Harrie besprak Julien De Vuyst in “Volkskunde”, jrg. 77, nr. 3-4 pag. 286, negen varianten van het lied maar de website www.volkskunde.be waar heel het archief van dit tijdschrift zou staan blijkt ondertussen te zijn “bijgewerkt” en het archief van voor 2012 – 112 jaargangen – gedumpt. De website www.belgicaperiodicals.be heeft zelfs geen enkel exemplaar van dit tijdschrift in de catalogus…
Een andere variante staat als “De Valse Trouw” op de LP “Volksmuziek uit het Hertogdom Brabant” van De Vlier en onder dezelfde titel in het “Liedboek DE KADULLEN”.
Wie hebben ons vooral gebaseerd op een tekstversie die Julien De Vuyst publiceerde in “Marktzangersliederen uit Erpe-Mere” en die tekst gecombineerd met andere versies om de gebroken rijmen zoveel mogelijk te herstellen.
Het was op een donderdagavond
1083 [AC] trad. 18e eeuw
Het was een donderdagavond dat Lena stond gereed,
haar minnaar af te wachten, gelijk ze gewoonlijk deed
Haar minnaar af te wachten,
gelijk ze gewoonlijk deed.
Haar minnaar kwam aangetreden,
haar minnaar kwam aangegaan
“Zeg minnaar, hoe lang zal’t nog duren
voor dat wij trouwen gaan?”
Zeg minnaar, hoe lang zal’t nog duren
voor dat wij trouwen gaan?
(Hij) “Nog drie jaren zulde gij wachten
want trouwen ben ik niet van zin.”
(Zij) “Als ik nog drie jaar moet wachten
ben ik van den dood verslind.”
Als ik nog drie jaar moet wachten
ben ik van den dood verslind
Zij is op haar kamer getreden, zij is op haar kamer gegaan.
En z’is op haar bedde gaan liggen en z’is nooit meer opgestaan
En z’is op haar bedde gaan liggen
en z’is nooit meer opgestaan.
“Adieu mijn vader en moeder, adieu, ’t is voor altijd
Adieu mijn zuster en broeder, ‘k vertrek naar d’eeuwigheid.”
Adieu mijn zuster en broeder,
‘k vertrek naar d’eeuwigheid.
De klokken begonnen te luiden, de klokken begonnen te slaan
En in plaats van bruiloft te vieren is zij naar het graf gegaan.
En in plaats van bruiloft te vieren
is zij naar het graf gegaan.
|
Partituur * Het was op een donderdagavond * |
|
2. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Aan d'oever van een snelle vliet" In “Kroniek van de Kempen” - deel 1 - Harrie Franken (MUZ0787) In “Marktzangersliederen uit Erpe Mere” - Julien De Vuyst (MUZ0136) In “Traditionele Muziek uit Vlaanderen” - Wim Bosmans (MUZ0111) In “Onder de Groene Linde” - Ate Doornbosch (MUZ0485) In “Het Vlaamse Volkslied in Europa - deel 1” - Albert Boone S.J. (MUZ0525) In "liedboek DE KADULLEN" - Richard Van der Staey (2015) (MUZ0714) LP "Volksmuziek uit het Hertogdom Brabant"- De Vlier (1968)
De Ronde van Frankrijk 1939
Roger Hessel vond op een “vliegend blad” van Achille Coppenolle een lied over de Ronde van Frankrijk 1939 en de exploten aldaar van Silveer Maes (1909-1966). Die had de Tour al gewonnen in 1936 en deed dat in 1939 nog eens over.
Dat was niet het enige marktzangerslied over die succesrijke vooroorlogse periode voor de Vlaamse wielerverdetten, in het boek “Duvels op de kasseien” (2012, Vriendenkring Kunst Houtland – Torhout) verzamelde Roger een honderdtal zangstukken over de wielersport in al zijn facetten.
De melodie voor dit lied werd geschreven door Henri Theunisse (1887-1956), een Nederlandse liedjesschrijver die 2 jaar na Achille Coppenolle overleed.
De Ronde van Frankrijk 1939
1105 [A] Achille Coppenolle (1885-1954) [C] Henri Theunisse (1887-1956)
Hoort de kreet der fiere Belgen,
allen juichen nu om het meest.
Iedereen die noemt hun die helden
Daarom zijn wij blij van geest.
En niets die kon toch de moeite sparen
ofschoon hun hartje kwelt.
Trots de rampen of ook de gevaren
Reden door met geweld
Allen waren aan ’t verlangen.
’t Zal een schone feeste zijn.
Menig kusje op de wangen
valt te beurt aan groot en klein.
Want de vreugd in aller harten
Met de glimlach op de mond
’t Wordt gedanst, gefeest, gejubeld
Och wat enen blijden stond.
Zie ons moedige broederzonen
rijden door het franse land
om te plukken lauweren kronen,
goed beleid steeds met verstand.
Voor het vertrek aan het reguleren
hoe zij hun buit zoud’n slaan.
’t Zij in den droog of aldoor den regen,
z’hebben elkaar verstaan
Laat ons nu eerst de spieren smeren
eer wij vliegen op de baan.
Maar zoiets deden zij al geren
omdat het zou beter gaan.
En immer aan elkander gekleven
zag men geen onderscheid,
want zie dat wordt aan een Belg gegeven
zonder haat, zonder nijd:
Maar nu de koning van ons groepje
moet op d’eerste plaatse staan
Wijl zijne vrouw bereid het soepke
vloeit er soms een liefdetraan.
Sylveer Maes gij blijft de uitverkoren,
de wereld rond bekend,
want gij die zijt in Vlaandren geboren,
’t blijft in ons hert geprent.
|
Partituur * De Ronde van Frankrijk 1939 * |
|
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: In je ogen staat geschreven in "Duvels op de kasseien" - Roger Hessel - 2012 (MUZ0713 pag. 72)