Op wacht aan den IJzer
Uit een “naamloos liedschrift”, verzameling van Roger Hessel: een heldhaftig verhaal van een onkreukbare jonge soldaat tijdens Wereldoorlog I, op een melodie die iedereen kende.
Toen toch, nu zijn het alleen nog internationaal opererende sportlui die de melodie en flarden tekst kennen van de Brabançonne, alias het “Belgisch Volkslied”.
Op wacht aan den IJzer
1108 [A] onbekend [C] François Van Campenhout (1779-1848)
Op zek’ren dag, op wacht al aan de Yzer.
Een jong soldaat wandelde op en neer.
Kwam daar gegaan een troepje militairen
waaronder was onze koning Albert.
“Wie is er daar,” riep onze dappere jongen
“Wie is er daar, hier gaat men niet voorbij.
Doet gij het toch, vreest mijne bajonette.
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij.
Doet gij het toch, vreest mijne bajonette.
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij.
Niet voorbij.”
Koning Albert, al tastend in zijn zakken:
« Ziehier, » sprak hij « en laat mij nu maar door. »
« Duizend maal neen, » sprak onze dappere jongen.
« Houd maar uw geld nooit verraad ik mijn land.
In vredestijd was ik een werkmansjongen,
in Vlaanderen, daar staat mijn ouders huis.
Maar nu ben ik soldaat en ken mijn plichten
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij
Maar nu ben ik soldaat en ken mijn plichten
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij.
Niet voorbij.
Koning Albert sprak tot zijn kameraden:
« Schiet hem terneer, het is een slecht soldaat.
Schiet hem terneer, voor zijne stoute woorden
Schiet hem terneer want hij doet slechten dienst. »
« Schiet mij maar dood, » riep onze wakkere jongen
« Schiet mij maar dood, hier komt gij niet voorbij.
Over mijn lijk zult gij eerst moeten terten
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij
Over mijn lijk zult gij eerst moeten terten
Verwijdert u, hier gaat men niet voorbij. Niet voorbij »
’s Anderendaags werd onze held geroepen
Voor ’t hoofdkwartier waar onze koning was.
« Ziehier » sprak hij, « de geldbeurs als beloning
En ’t erekruis om uw trouw en uw moed. »
« O» riep den held, « wat zal mijn moeder zeggen
als zij mij ziet met ’t erekruis versierd! »
Nooit zal een Vlaamse moeder moeten blozen
Vlaanderen lief, vier jaren trouwe wacht
Nooit zal een Vlaamse moeder moeten blozen
Vlaanderen lief, vier jaren trouwe wacht.
Trouwe wacht.
 |
Partituur * Op wacht aan den IJzer * |
 |
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze "La Brabançonne" “uit een naamloos liedschrift" in MUZ0532 Marktliederen over de "Grooten Oorlog", Roger Hessel pag. 178 Illustratie vervaardigd door ChatGPT
De plakkers
Een winkelier heeft er zijn buik van vol dat zijn “kalanten” alles “op de plak” (op de poef, op krediet) willen kopen waarna hij al te vaak naar zijn geld kan fluiten. Dus neemt hij geen blad meer voor de mond en roept hij zijn collega’s op om hetzelfde te doen.
Louis Laermans uit Herent schreef de tekst neer in het tweede van drie liedjesschriften dat hij afsloot in 1927
Hij noteert “pantalon” achter de titel, waardoor we niet ver moeten zoeken om de melodie te achterhalen: “Elle a perdu son pantalon”, een favoriete melodie bij vele marktzangers.
In Kasterlee was het lied ook gekend en genoteerd door Herman van Gorp bij weduwe Roos Bisschops-Stessens (lied nr 11.89). Die had het in een schriftje overgeschreven circa 1926, dezelfde periode dus, nadat ze een liedblad ervan had gekocht op de markt in Kasterlee. Bij haar werd als zangwijze “Er hing een pekelharing aan” opgegeven, waardoor we nu weten dat dit ook verwijst naar een (ander) Vlaams lied, gezongen op de melodie van de verloren pantalon.
Dat liedblad vonden we terug. Zij kocht het van Honorine Van Hemelrijk uit Lokeren, echtgenote van accordeonist Aloïs Van de Velde, tevens auteur van de tekst over de “plakkers”. De “pekelharing” was een gedicht van “Rare Sus” en vinden we op hetzelfde liedblad terug.
De plakkers
1110 [A] Aloïs Van de Velde. [C] E. Paoli
Veel wijven hier in ’t land zijn zo goed gekalant
In ’t halen en plakken of kopen zonder geld.
Maar zijt gij winkelier, bakker of herbergier,
Gij moogt zo niet spreken, of ge krijgt zeker niets.
Dat vind ik niet serieus, daarbij nog dangereus.
’t Is altijd van geef maar, en schrijf maar op de boek.
Maar, ik geef goede raad, luistert eens hoe het gaat
Als zij nog willen kopen, vraagt dan seffens maar:
Hebt gij uw centen meegebracht ?
Ik geef u niets meer op de plak.
Zo laat ik me door u niet meer bedriegen,
Hebt ge geen centen, ge zult buiten vliegen,
Hebt gij geen geld in uwen zak,
Ik verkoop niets meer op de plak.
Want, morgen, vroeg of laat,
’t Is zeker en ’t is waar,
Gaat gij toch weeral plakken
in een and’re straat.
Katoke uit ons straat is proper en z’is braaf.
Ze koopt schone kleedjes, maar altijd op de poef.
Affronten kent ze niet, dan zegt zij maar subiet:
Durft gij me nog plagen, dan krijgt ge zeker niets.
Voor wie aanziet ge mij? ‘k Ben eerlijker als gij.
Ik vraag aan de mensen maar half zoveel als gij!
Maar laatst bij Jan van Greet vroeg zij weer naar een kleed.
Maar, Jan die zei subiet “Kato, luister eens hier:”
De zoon van boer Verlackt had alles vol geplakt.
Geen enkel kafeke, hij moest overal wat.
Menige herbergier die riep: “Gij kale pier,
Gij moet mij betalen, wanneer gij komt langs hier!”
’t Is overal gelijk, hetzij arm hetzij rijk,
Het plakken en poefen dat heeft altijd bestaan.
Maar al de winkeliers en ook de herbergiers,
Als er kalanten komen, moesten vragen eerst:
|
Partituur * De plakkers * |
|
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: “Elle a perdu son pantalon” MUZ0903 Het Volkslied in Kasterlee en omgeving lied nr 11.89 ook te vinden in het liedjesschrift van Louis Laermans, Herent (MUZ0477) Liedblad nr 36 van Honorine Van Hemelrijk & Aloïs Van de Velde
Gebroken geluk
Marktzanger Emiel Watripont (°1894) uit Ninove zorgde voor het volgende lied. We weten niet of deze man familie was van zangeres Nini Watripont (1935-2023), ook uit Ninove, pseudoniem Rina Pia, maar het zou me niet verbazen.
Afgaande op zijn liedbladen zong Emiel vooral bekende schlagers uit zijn tijd met af en toe een eigen tekst, zoals dit aandoenlijke en tragische liefdesverhaal, tegelijk ook een aanklacht tegen de gevaarlijke werkomstandigheden van vele arbeiders.
Het zal toeval zijn maar het liedblad “Gebroken geluk” is effectief “gebroken” …
Gebroken geluk
1091 [A] Emiel Watripont. [C] W. Zeller
Zij sleten hun dagen vol geluk in ’t hart,
ja in het dorpje verre van de stad.
Niets kon hen behagen, noch rijkdom, noch pracht,
hun liefde was hun grootste schat.
Hun leven vol zoete vreugd,
schone dromen van de jeugd.
De toekomst was zo schone
dachten aan geen rouwe.
Vrolijk bij avond en morgenstond.
Hun liefde zo zuiver en rein.
Trachten bij elkaar te zijn.
Bijna ’t nestje gebouwd
dan met veel goede hoop
verenigd, ja voor altijd.
Maar het wrede noodlot dat trof hen zo zwaar,
’t is ’t wrede lot des werkmans hier op aard.
Door ’t machien gegrepen en zeer zwaar gewond
snikt hij: « Lief, ‘k ga voor eeuwig heen.
Met pijnlijk stervend gelaat
drukt ze hem nu aan haar hart.
Klagend droef van smerte,
’t oog blikt in de verte.
Reeds voelt hij het naderen van de dood.
Ach, wij minden toch zo zoet,
gelukkig, zo braaf en goed.
God! Spaar ons in dit lij’
laat onze harten vrij.
Ach, heb meelij met ons bei’
« Liefste », snikt de brave, « ’t is weldra gedaan,
geef mij nog een kus, de laatste voortaan. »
Z’omhelst hem zo teder, wijl hij murmelt zacht:
« O, vergeet mij niet, ‘k mind’ u teer. »
« Vaarwel, vaarwel voor altijd,
ik sterf vol smerte en pijn.
Ons liefde was te groot,
te edel en te schoon.
Zij die vloog weg als in een droeve droom. »
Zachtjes valt zijn liefste neer,
kussen nog de laatste keer.
Dan bleef zij heel alleen
in smarten en geween,
hunne liefdedroom was heen!
|
Partituur * Gebroken geluk * |
|
1. instrumentaal
|
Bronnen: zangwijze: "Je n'ai qu'un amour, c'est toi" uit de film "Prix de Beauté" liedbladen verzameling Eliane Van Geyt (MUZ0821)